Xanh Hóa Chuỗi Cung Ứng: “Giấy Thông Hành” Bắt Buộc Cho Hàng Việt Nam Xuất Khẩu Sang EU

Xanh hóa chuỗi cung ứng không còn đơn thuần là bảo vệ môi trường, mà là bảo vệ thị phần. Doanh nghiệp nào không chuyển đổi xanh sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.Bắt đầu từ những giải pháp đơn giản nhất: lắp đặt điện mặt trời áp mái, minh bạch hóa phát thải, hợp tác chứng chỉ I‑REC… chính là giải pháp thực tế hiệu quả nhất cho doanh nghiệp sản xuất hiện nay.

Bối cảnh: Những thị trường lớn đang “đóng cửa” với hàng hóa không xanh

Liên minh châu Âu (EU) là một trong những đối tác thương mại quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Với cơ cấu hàng hóa bổ sung lẫn nhau, cùng những lợi thế Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), hàng hóa từ Việt Nam sang EU luôn giữ tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam và đạt mức tăng trưởng ấn tượng qua các năm.

Tuy nhiên, những lợi thế và kết quả này sẽ có thể phần nào bị ảnh hưởng khi EU đang áp dụng ngày càng phổ biến các tiêu chuẩn cao đối với hàng hóa nhập khẩu. Với Thỏa thuận xanh châu Âu (EGD) bắt đầu từ năm 2019 đặt mục tiêu trở thành nền kinh tế không phát thải ròng (net-zero) vào năm 2050,  các “tiêu chuẩn xanh” đang được tập trung triển khai với hàng loạt quy định, tiêu chuẩn cho sản phẩm nhập khẩu về môi trường, khí thải, tính bền vững. 

Bên cạnh EGD, chính sách “Từ nông trại đến bàn ăn” (Farm to Fork- F2F) của EU cũng đặt ra các mục tiêu nghiêm ngặt nhằm thay đổi cách thức sản xuất và tiêu thụ thực phẩm trong khu vực.

Nhiều nước và vùng lãnh thổ phát triển cũng áp dụng chuẩn xanh, như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc… nhằm giảm ô nhiễm, chống biến đổi khí hậu, và bảo vệ người tiêu dùng xanh. 

Điều này cho thấy sự nhìn nhận rõ ràng với việc thị trường thế giới sẽ “khóa cửa” với hàng hóa phát thải cao nếu không làm “xanh”.

CBAM: Rào cản thương mại xanh khiến doanh nghiệp Việt không thể làm ngơ

Ngày 13/12/2022, các quốc gia thành viên EU đã thông báo sẽ thực hiện Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM), là một phần thuộc Thỏa thuận Xanh châu Âu (European Green Deal – EGD) được EU khởi động từ năm 2019 nhằm giải quyết các thách thức liên quan đến khí hậu và môi trường. 

CBAM là viết tắt của Carbon Border Adjustment Mechanism (nghĩa là Cơ chế Điều chỉnh biên giới carbon của EU). Theo đó, EU sẽ đánh thuế carbon đối với tất cả hàng hóa xuất khẩu sang thị trường này dựa trên cường độ phát thải khí nhà kính trong quy trình sản xuất tại nước sở tại.

• Phạm vi áp dụng: ngành công nghiệp chính bao gồm xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện và hydro.
• Giai đoạn thực hiện: Trong 2023-2025, CBAM sẽ hoạt động như một cơ chế báo cáo, tức là các doanh nghiệp nhập khẩu sẽ cần cung cấp dữ liệu về lượng khí thải liên quan đến sản phẩm của họ, nhưng chưa phải mua chứng chỉ CBAM. Đến năm 2026, các doanh nghiệp chính thức phải trả phí carbon dựa trên lượng khí thải của hàng hóa nhập khẩu.

“Xanh hóa chuỗi cung ứng” không còn là lựa chọn – mà là điều kiện tồn tại

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam muốn duy trì xuất khẩu, tăng trưởng bền vững sẽ đối mặt với những khó khăn trong việc  xuất khẩu vào thị trường EU nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn xanh.

Theo một khảo sát của Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV, thuộc Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ) năm 2022, chỉ khoảng 11% doanh nghiệp được khảo sát nắm rõ nội dung về cơ chế CBAM và có tới 53% doanh nghiệp không biết về nội dung này, khoảng 36% doanh nghiệp có nghe nhưng không nắm rõ.

Trong khi các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các doanh nghiệp có trụ sở tại châu Âu, Mỹ rất chủ động trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn cao này, thì nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn còn tâm lý e ngại, hoặc chưa đủ nguồn lực để tiến hành chuyển đổi sang sản xuất xanh, vốn là một quá trình đòi hỏi nguồn tài chính lớn và áp dụng nhiều công nghệ cao.

Cơ hội cho doanh nghiệp tiên phong: Lợi thế cạnh tranh từ tư duy chuyển đổi sớm

Doanh nghiệp nào đi trước trong chuyển đổi xanh sẽ có nhiều lợi thế:

• Ưu thế thị trường: Khi hàng hóa đã đáp ứng tiêu chuẩn carbon thấp, sản phẩm dễ dàng tiếp cận các thị trường EU, có thể được hưởng ưu đãi, được lựa chọn hơn trong các chuỗi cung ứng quốc tế.
• Hiệu quả đầu tư dài hạn: Đầu tư ban đầu (ví dụ: lắp điện mặt trời áp mái, dùng năng lượng tái tạo, tối ưu hóa năng lượng) có thể cao, nhưng bù lại, doanh nghiệp được giảm chi phí điện năng, giảm thuế CBAM, giảm rủi ro giao hàng bị trả lại hay phạt phí môi trường.
• Nâng cao hình ảnh doanh nghiệp & thương hiệu: Các đối tác quốc tế, khách hàng EU ngày càng yêu cầu minh bạch phát thải, tính bền vững và chứng chỉ môi trường. Có chuỗi cung ứng “xanh” là một lợi điểm truyền thông và giúp thương hiệu nổi bật.
• Chính sách hỗ trợ từ chính phủ & quốc tế: Việt Nam có tiềm năng năng lượng tái tạo rất lớn (năng lượng mặt trời & gió) theo báo cáo của Energy Transition Partnership. Các doanh nghiệp có thể tận dụng chính sách hỗ trợ, quỹ tài trợ quốc tế, và chương trình hợp tác kỹ thuật để chuyển đổi.

Các giải pháp thực tế dành cho doanh nghiệp sản xuất

• Lắp đặt điện mặt trời áp mái (solar rooftop): Giải pháp trực tiếp để giảm điện lưới (giảm phát thải Scope 2)
• Minh bạch hóa phát thải: xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo phát thải từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất – dùng tiêu chuẩn quốc tế như GHG Protocol, ISO 14064, hay các chứng chỉ như I‑REC.
• Hợp tác với các chương trình chứng nhận & tiêu chuẩn quốc tế: I‑REC (International Renewable Energy Certificate) cho điện tái tạo, các chứng nhận môi trường xanh khác để chứng minh với đối tác EU.
• Tăng hiệu suất năng lượng, sử dụng công nghệ sạch: cải tiến thiết bị, sử dụng năng lượng tái tạo, tận dụng năng lượng dư thừa (ví dụ heat recovery), cải tổ quy trình để giảm lãng phí.

Xanh hóa chuỗi cung ứng không còn là xu hướng – mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn tham gia thị trường quốc tế. Doanh nghiệp Việt Nam, nếu muốn tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, cần phải chuyển đổi ngay từ hôm nay.

Bắt đầu từ những giải pháp đơn giản nhất:lắp đặt điện mặt trời áp mái, minh bạch hóa phát thải, hợp tác chứng chỉ I‑REC… chính là giải pháp thực tế hiệu quả nhất cho doanh nghiệp sản xuất hiện nay.

Nếu doanh nghiệp cần tư vấn cụ thể về hệ thống điện mặt trời áp mái phù hợp? REEPRO luôn sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá hiện trạng mái, đề xuất phù hợp với nhu cầu và giải pháp hiệu quả nhất về KỸ THUẬT – AN TOÀN – CHẤT LƯỢNG.

REEPRO – Hiện thực hoá mục tiêu phát triển bền vững với năng lượng mặt trời

Địa chỉ: 364 Cộng Hòa, P. Tân Bình, TP.HCM