3 Giải Pháp Điện Mặt Trời Cho Chung Cư

Trong vài năm trở lại đây, điện mặt trời không còn là “đặc quyền” của nhà phố hay biệt thự. Giá điện tăng, áp lực chi phí sinh hoạt và xu hướng sống xanh đang khiến cư dân chung cư quan tâm nhiều hơn đến câu hỏi: “Sống trong căn hộ, có lắp được điện mặt trời không?”

Vì sao chung cư cần quan tâm đến điện mặt trời?

Áp lực chi phí điện ngày càng lớn

Việt Nam đặt mục tiêu phát triển mô hình điện mặt trời áp mái (điện mặt trời mái nhà) tự sản xuất tự tiêu thụ, với dự kiến phấn đấu đến năm 2030 có 50% số hộ dân lắp đặt ĐMTAM. Mỗi mái nhà có thể trở thành một “nhà máy điện mini” – vừa cung cấp điện sạch cho chính gia đình, vừa góp phần giảm tải cho hệ thống điện quốc gia.

Điều này phản ánh thực tê rằng: nhu cầu tiêu thụ điện tại các hộ gia đình ngày càng tăng.

Các tòa nhà chung cư cũng có lượng tiêu thụ điện rất lớn, đặc biệt ở các khu vực công cộng như: Thang máy, hành lang, hầm xe, bơm nước, quạt thông gió, tiện ích chung … Nếu không tối ưu, đây là khoản chi phí “ăn mòn” quỹ bảo trì, phí quản lý và túi tiền cư dân.

Khung pháp lý đang khuyến khích tự sản xuất tự tiêu thụ

Theo Nghị định 135/2024/ND-CP, Chính phủ khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản – tự tiêu, áp dụng cho nhà ở, công trình công cộng, khu công nghiệp, thương mại.

Một số điểm đáng chú ý trong Nghị định này đó là:

• Hệ thống điện mặt trời áp mái tự sản – tự tiêu được đơn giản hóa thủ tục, miễn một số loại giấy phép trong các trường hợp không bán điện hoặc có thiết bị chống phát ngược lên lưới, hộ gia đình được phép lắp hệ thống dưới 100 kW phục vụ tự tiêu thụ.
• Phần điện dư (nếu có) có thể bán lên lưới nhưng tối đa 20% công suất lắp đặt

Như vậy, về mặt định hướng, Nhà nước không “khóa cửa” người dân chung cư; vấn đề là chọn giải pháp phù hợp với đặc thù tòa nhà và căn hộ.

Ba giải pháp lắp đặt hệ thống điện mặt trời cho chung cư

Thay vì nhìn điện mặt trời như một “hệ thống chỉ dành cho mái nhà riêng”, chúng ta có thể chia các giải pháp có thể ứng dụng tại chung cư thành ba nhóm lớn: hệ thống áp mái dùng chung cho cả tòa nhà, các bộ điện mặt trời mini cho từng căn hộ (thường là ở ban công), và các giải pháp tích hợp vào kiến trúc như BIPV.

Hệ thống điện mặt trời áp mái dùng chung cho tòa nhà

Đây là mô hình dễ hình dung nhất: trên mái chung cư, thay vì chỉ có bồn nước, dàn nóng điều hòa và một vài thiết bị kỹ thuật, chủ đầu tư hoặc ban quản trị sẽ tận dụng khoảng không còn lại để lắp một hệ thống điện mặt trời tập trung. Điện tạo ra không phục vụ cho từng căn hộ, mà chủ yếu dùng cho phần sở hữu chung như:

• Thang máy, chiếu sáng hành lang
• Quạt thông gió tầng hầm, bơm nước
• Hồ bơi sân thượng, khu tiện ích chung
• Một phần văn phòng Ban quản lý, shophouse tầng trệt (tùy mô hình)

Khi các tải này được “gánh” một phần bằng điện năng lượng mặt trời, hóa đơn điện của tòa nhà giảm xuống. Từ đó có thể tùy vào cách thiết kế chính sách, lợi ích có thể thể hiện bằng việc giảm phí quản lý, tăng chất lượng dịch vụ hoặc dành ngân sách tiết kiệm được để bảo trì, nâng cấp tiện ích cho cư dân.

Ở góc độ tài chính, hệ thống điện mặt trời áp mái tòa nhà chung cư có lợi thế là tận dụng được diện tích mái lớn (so với từng ban công lẻ), dễ đạt công suất đáng kể, từ đó thời gian hoàn vốn thường rõ ràng hơn. Về mặt hình ảnh, một tòa chung cư có hệ thống solar áp mái cũng dễ dàng được truyền thông là “công trình xanh”, “khu căn hộ sử dụng năng lượng tái tạo”, tạo cảm giác yên tâm cho người mua nhà, đặc biệt trong phân khúc trung và cao cấp. Tuy nhiên, vì mái là phần sở hữu chung nên để đi đến quyết định đầu tư, cần có sự đồng thuận của ban quản trị, cư dân hoặc được chủ đầu tư lên kế hoạch từ giai đoạn thiết kế. Đó là lý do nhiều tòa nhà dù có mái rộng nhưng vẫn chưa thể triển khai – không phải vì không có giải pháp kỹ thuật, mà vì câu chuyện “đồng lòng” và cơ chế chia sẻ lợi ích chưa được thống nhất.

Điện mặt trời cho từng căn hộ: Điện mặt trời ban công (balcony solar)

Nếu hệ thống áp mái là “giải pháp cộng đồng”, thì balcony solar lại giống như một lựa chọn cá nhân, giúp từng căn hộ có thể tự chủ một phần điện năng dù không có mái nhà riêng.

Trên thế giới, đặc biệt ở châu Âu, mô hình này đang bùng nổ: các gia đình ở căn hộ mua một bộ kit điện mặt trời ban công nhỏ gồm 1–2 tấm pin, một micro-inverter cỡ nhỏ, bộ khung gá để bắt lên lan can, vài phụ kiện kèm theo và chỉ Plug and Play (cắm là chạy) là hệ thống bắt đầu hoạt động. Khi mặt trời chiếu vào tấm pin, điện DC được chuyển thành AC qua micro-inverter và “bơm” ngược vào hệ thống điện trong căn hộ, giảm tiêu thụ điện từ lưới.

Tất nhiên, ở chung cư Việt Nam, các chủ căn hộ không thể tự ý treo bất cứ thứ gì ra mặt ngoài tòa nhà. Trước khi nghĩ đến chuyện mua bộ kit balcony solar, bạn nên dành thời gian trao đổi với ban quản lý hoặc ban quản trị tòa nhà về các quy định liên quan đến an toàn, mỹ quan, PCCC. Lan can cần đủ chắc, bộ khung gá phải được thiết kế để chịu gió bão, vị trí lắp đặt không được che chắn lối thoát nạn hay gây nguy hiểm cho người đi bên dưới nếu có sự cố. Khi các yếu tố này được tính toán kỹ lưỡng, balcony solar sẽ trở thành một điểm cộng thú vị: ban công vốn chỉ để phơi đồ, treo chậu cây, nay trở thành một “trạm sản xuất điện mini” hoạt động mỗi khi trời nắng.

Đọc thêm: Lễ khởi động Dự án “Điện mặt trời ban công cho Việt Nam” (BSS4VN)

BIPV và các giải pháp tích hợp kiến trúc – dành cho chung cư cao cấp, thiết kế mới

Với các dự án chung cư cao cấp hoặc khu phức hợp được thiết kế mới ngay từ đầu, điện mặt trời có thể được tích hợp vào chính thiết kế từ đầu của công trình thông qua giải pháp BIPV (Building Integrated Photovoltaics). Thay vì lắp tấm pin lên trên mái hoặc bắt vào lan can sau khi tòa nhà hoàn thiện, kiến trúc sư và kỹ sư có thể sử dụng chính các tấm pin như một phần của mặt dựng kính, mái che sân thượng, mái kính lối vào, mái che ở bãi đậu xe tầng trệt… Nhờ đó, vật liệu xây dựng vừa làm nhiệm vụ che mưa nắng, vừa sản xuất điện.

Giải pháp này mang lại hiệu ứng hình ảnh với tinh thần “xanh”, “hiện đại”, đồng thời tối ưu những diện tích mà trước nay gần như… chỉ để đẹp. Đổi lại, BIPV đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ càng từ giai đoạn concept, chi phí đầu tư ban đầu cao hơn so với lắp tấm pin truyền thống, và cần một đội ngũ tư vấn, thi công có kinh nghiệm, hiểu cả câu chuyện kiến trúc lẫn kỹ thuật điện mặt trời. Đây thường là lựa chọn của các chủ đầu tư muốn tạo điểm nhấn khác biệt lâu dài, hướng tới tiêu chuẩn công trình xanh quốc tế, hoặc gắn điện mặt trời với chiến lược ESG, thương hiệu bền vững.

Điện mặt trời cho chung cư không phải là câu chuyện “nếu” nữa, mà là câu chuyện “bằng cách nào”. Có thể bạn chưa sẵn sàng đầu tư, hoặc tòa nhà của bạn chưa đủ điều kiện để triển khai ngay một hệ thống áp mái hoành tráng, nhưng việc hiểu rõ các mô hình hệ thống điện mặt trời dùng chung cho tòa nhà, giải pháp balcony solar cho từng căn hộ, đến BIPV tích hợp, sẽ giúp bạn có cái nhìn chủ động hơn để đón đầu xu hướng chuyển đổi năng lượng xanh.